Hội chứng bệnh tạng phủ là một trong những khái niệm quan trọng trong y học cổ truyền Trung Quốc, liên quan đến sự rối loạn chức năng của các cơ quan nội tạng như tạng tâm, tạng can, tạng tỳ, tạng phế, tạng thận. Theo thống kê, khoảng 30-40% bệnh nhân đến khám tại các phòng khám y học cổ truyền có biểu hiện của hội chứng này.
Hội chứng bệnh khí huyết tân dịch là một trong những hội chứng bệnh phổ biến nhất trong y học cổ truyền, ảnh hưởng đến khoảng 30-40% bệnh nhân tìm kiếm sự chăm sóc y tế. Khí, huyết và tân dịch được xem là ba yếu tố nền tảng, duy trì sự sống và hoạt động của cơ thể con người. Sự mất cân bằng của bất kỳ yếu tố nào cũng có thể dẫn đến một loạt các triệu chứng và bệnh lý.
Bát cương là tám nguyên tắc cơ bản trong chẩn đoán của y học cổ truyền (Đông y). Tám cương này được chia thành 4 cặp tương đối: Biểu – Lý, Hàn – Nhiệt, Hư – Thực, Âm – Dương. Việc phân tích và đánh giá các triệu chứng bệnh theo Bát cương giúp xác định vị trí, bản chất, trạng thái và xu hướng diễn biến của bệnh, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.
Trong Y học cổ truyền, các thầy thuốc sử dụng phương pháp Văn chẩn (nghe, ngửi) để đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Phương pháp này giúp thầy thuốc phân biệt được các triệu chứng bệnh thuộc hư hay thực, hàn hay nhiệt để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.
Ngoài các nguyên nhân gây bệnh thuộc về nội nhân (bên trong cơ thể) và ngoại nhân (từ môi trường bên ngoài), còn có một số yếu tố khác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển bệnh tật. Những nguyên nhân này được gọi chung là “bất nội, ngoại nhân”.
Thiết chẩn là một phương pháp chẩn đoán quan trọng trong Y học cổ truyền (YHCT), bao gồm việc bắt mạch (mạch chẩn) và thăm khám các bộ phận trên cơ thể (xúc chẩn). Qua thiết chẩn, thầy thuốc có thể đánh giá tình trạng bệnh lý của người bệnh một cách toàn diện.
Vấn chẩn (hỏi bệnh chẩn đoán) là một phần vô cùng quan trọng trong quy trình khám và điều trị bệnh theo y học cổ truyền. Đây là quá trình lấy thông tin từ người bệnh về các triệu chứng, diễn biến bệnh tật để kết hợp với Vọng – Văn – Thiết (quan sát – nghe – sờ nắn) nhằm quy nạp về Bát cương và Tạng phủ. Một cuộc vấn chẩn hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thầy thuốc và bệnh nhân.
Vọng chẩn (望診), một trong Tứ chẩn (Vọng, Văn, Vấn, Thiết) của Y học cổ truyền, là phương pháp chẩn đoán bệnh dựa trên quan sát tỉ mỉ các biểu hiện bên ngoài của cơ thể. Không chỉ là “nhìn” đơn thuần, Vọng chẩn là nghệ thuật phân tích tinh tế các dấu hiệu về thần, sắc, hình thái, chất thải để đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể, phát hiện sớm bệnh tật và theo dõi quá trình điều trị.
Theo quan điểm của y học cổ truyền, ngoại nhân là một trong những nguyên nhân chính gây ra bệnh tật. Ngoại nhân bao gồm sáu loại khí được gọi là “lục tà”, bao gồm phong, hàn, thử, thấp, táo và hỏa. Mặc dù những yếu tố này cần thiết cho sự sống, nhưng khi chúng trở nên thái quá hoặc mất cân bằng, chúng sẽ trở thành tà khí gây hại cho cơ thể.
Học thuyết Thiên Nhân hợp nhất, hay còn gọi là thuyết Tam tài (Thiên – Địa – Nhân), là nền tảng tư tưởng chỉ đạo toàn bộ hoạt động của y học cổ truyền phương Đông. Thuyết này quan niệm vũ trụ là một chỉnh thể thống nhất và hoàn chỉnh, trong đó con người được ví như một vũ trụ thu nhỏ (Nhân thân tiểu thiên địa).
Học thuyết Ngũ hành là một hệ thống triết học cổ xưa của Trung Quốc, ra đời từ thời Xuân Thu Chiến Quốc (khoảng thế kỷ 6-3 TCN). Nó giải thích sự vận động và biến đổi của vạn vật thông qua 5 yếu tố cơ bản là Mộc, Hảo, Thổ, Kim, Thủy, tương ứng với 5 trạng thái vật chất phổ biến trong tự nhiên cũng như trong cơ thể con người.
Học thuyết Âm Dương là một trong những học thuyết cơ bản và quan trọng nhất của y học cổ truyền phương Đông. Nó không chỉ là nền tảng tư duy mà còn là kim chỉ nam cho các thầy thuốc trong việc phòng và chữa bệnh. Như Tố Vấn viết: “Âm Dương là đạo của trời đất, là cương lĩnh của vạn vật, là cha mẹ của sự biến hóa, là nguồn gốc của sự sinh tử”. Theo thống kê Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có đến hơn 80% các phương pháp chẩn trị của Đông y đều dựa trên nguyên lý Âm Dương [^1].
