Chứng Âm Dương Đều Hư

Theo số liệu thống kê của Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, khoảng 15-20% bệnh nhân mắc các bệnh mạn tính có biểu hiện của chứng âm dương đều hư ở các mức độ khác nhau.

Các triệu chứng của âm dương điêu hư như thế nào?

Các triệu chứng chính của chứng âm dương đều hư bao gồm:

• Cơ thể gầy yếu, thiếu sức sống
• Mệt mỏi, ít nói, thở gấp
• Cơ thể lạnh, sợ lạnh
• Vận động dễ gây sốt, ra mồ hôi
• Hồi hộp, chóng mặt, ù tai
• Lưỡi nhạt, ít rêu hoặc có vết tróc
• Mạch nhỏ, tế, sác

Ví dụ: Bệnh nhân A, 65 tuổi, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhiều năm. Gần đây, ông thấy người mệt mỏi, ăn ít, hay sợ lạnh. Khám thấy da xanh, niêm mạc nhợt, lưỡi nhạt ít rêu. Đây là biểu hiện điển hình của chứng âm dương đều hư.

Chứng âm dương đều hư thường xuất hiện ở giai đoạn cuối của nhiều bệnh mạn tính, khi chức năng các tạng phủ suy giảm nghiêm trọng. Tùy theo tạng phủ bị tổn thương mà có thêm các triệu chứng âm hư, dương hư đặc trưng của tạng phủ đó.

Phân tích

Chứng âm dương đều hư hay gặp ở những người suy nhược do bệnh tật kéo dài. Khi âm dương đều thiếu hụt, cơ thể không thích ứng được với sự thay đổi của thời tiết. Mùa đông dễ bị lạnh, mùa hè dễ nóng, đặc biệt bệnh tình trầm trọng hơn vào mùa xuân và thu.

Do sức đề kháng kém, người bệnh dễ mắc thêm các bệnh khác. Ở người trẻ, chứng này gây chậm phát triển. Ở người già, nó khiến cơ thể suy yếu, lão hóa nhanh hơn. Nếu mắc thêm bệnh khác, tình trạng sẽ rất nguy hiểm.

Theo nghiên cứu của PGS. TS Trần Văn Ơn (Đại học Y Hà Nội), chứng âm dương đều hư thường phát triển qua các giai đoạn:

• Âm hư ảnh hưởng dương hoặc dương hư ảnh hưởng âm
• Âm dương đều hư
• Âm dương đều kiệt (giai đoạn nguy hiểm nhất)

Ở giai đoạn âm dương kiệt, ngoài các triệu chứng kể trên, bệnh nhân còn xuất hiện:

• Phù thũng
• Sốt về chiều
• Miệng lưỡi khô, lở loét, nấm miệng
• Khó thở, mồ hôi vã
• Tay chân lạnh
• Mạch tế, sắp tuyệt

Chẩn đoán phân biệt

Chẩn đoán phân biệt Cần phân biệt chứng âm dương đều hư với một số chứng trạng tương tự:

Chứng khí huyết đều hư

• Nguyên nhân: Do bệnh lâu ngày làm khí huyết hao tổn.
• Triệu chứng: Mệt mỏi, thiếu sức, ít nói (khí hư) kèm hồi hộp, mất ngủ, chóng mặt, tê bì chân tay (huyết hư).
• Phân biệt: Không có biểu hiện hàn nhiệt rõ rệt như chứng âm dương đều hư.

Chứng khí âm đều hư

• Nguyên nhân: Khí hư không sinh âm dịch, hoặc do âm hư ở giai đoạn cuối của bệnh nhiệt.
• Triệu chứng: Mệt mỏi, ít sức, khó thở, ít nói (khí hư) kèm gầy gò, khát nước, sốt về chiều, mồ hôi trộm, mặt đỏ (âm hư).
• Phân biệt: Không có triệu chứng dương hư (sợ lạnh, tay chân lạnh) như chứng âm dương đều hư.

Như vậy, chẩn đoán chứng âm dương đều hư cần dựa vào các triệu chứng toàn thân (gầy yếu, mệt mỏi), kèm theo biểu hiện cả âm hư (nóng, ra mồ hôi) và dương hư (lạnh, sợ lạnh). Cần phân biệt với các chứng hư khác và các bệnh lý cơ quan để có hướng điều trị thích hợp.